Từ tuyến phố, công sở, trường học đến di tích, chợ và không gian mạng, các mô hình thực hiện Quy tắc ứng xử đang được Hà Nội cụ thể hóa theo từng môi trường sống, từng nhóm đối tượng, hướng tới những chuyển biến thực chất trong hành vi và nếp sống.
Sau hơn một tháng triển khai Hướng dẫn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch về thực hiện các mô hình Quy tắc ứng xử gắn với xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, các địa phương, cơ quan, đơn vị đang lựa chọn, triển khai những nội dung phù hợp với đặc điểm, điều kiện thực tế. Điểm đáng chú ý là Quy tắc ứng xử không chỉ được đặt trong hoạt động tuyên truyền mà từng bước được cụ thể hóa thành những việc làm gần với đời sống hằng ngày.
Theo Hướng dẫn, UBND các xã, phường; các sở, ban, ngành, cơ quan, đơn vị lựa chọn từ 1 đến 3 mô hình phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm địa bàn. Trọng tâm là những vấn đề cần tạo chuyển biến về văn hóa ứng xử, trật tự, kỷ cương, vệ sinh môi trường, chất lượng phục vụ Nhân dân, cải cách hành chính, chuyển đổi số và các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý.
Việc triển khai được định hướng theo hướng thiết thực, có trọng tâm, tránh hình thức, dàn trải. Những mô hình đã phát huy hiệu quả được khuyến khích tiếp tục duy trì, đồng thời đổi mới nội dung, phương thức thực hiện, xác định rõ kết quả cần đạt trong từng năm; qua đó tạo cơ sở để những cách làm phù hợp được duy trì và nhân rộng.
Lan tỏa chuẩn mực ứng xử từ mỗi không gian sống
Ở khu dân cư, một trong những yêu cầu gần gũi nhất của Quy tắc ứng xử là giữ gìn không gian sống sạch đẹp, trật tự và thân thiện. Mô hình “Tuyến phố, khu dân cư văn minh Sáng – Xanh – Sạch – Đẹp” đưa yêu cầu đó vào những việc làm cụ thể như phân loại rác tại nguồn, giữ gìn vệ sinh, không lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, xây dựng tuyến đường hoa, không gian xanh và phát huy vai trò tự quản của cộng đồng. “Ngày cuối tuần xanh”, “Tuyến phố không rác”, “Ngõ phố văn minh”, “Khu dân cư tự quản về môi trường” là những hình thức được lựa chọn phù hợp với từng địa bàn.
Tại công sở, chuẩn mực ứng xử được gắn trực tiếp với kỷ luật, kỷ cương và chất lượng phục vụ thông qua mô hình “Công sở văn hóa – kỷ cương – trách nhiệm – tận tình – thân thiện”. Cùng với xây dựng môi trường làm việc văn minh, chuyên nghiệp, các cơ quan, đơn vị chú trọng nâng cao trách nhiệm, thái độ phục vụ Nhân dân, gắn thực hiện Quy tắc ứng xử với cải cách hành chính, chuyển đổi số và văn hóa công vụ. Việc quán triệt quy định, tập huấn kỹ năng giao tiếp, niêm yết Quy tắc ứng xử và khảo sát mức độ hài lòng của người dân được thực hiện gắn với kiểm tra, đánh giá.
Trong trường học, những chuẩn mực ứng xử được hình thành từ lời nói, hành động và cách mỗi học sinh ứng xử với thầy cô, bạn bè, gia đình và môi trường xung quanh. Mô hình “Trường học thân thiện – nói lời hay, làm việc tốt – cảnh quan đẹp” tập trung xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện; bồi dưỡng tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, ý thức bảo vệ môi trường và giữ gìn cảnh quan. Nội dung Quy tắc ứng xử được lồng ghép trong các hoạt động giáo dục, ngoại khóa, diễn đàn, cuộc thi, sinh hoạt chuyên đề, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
Cùng với đó, các nhà văn hóa, khu thể thao, thư viện, điểm sinh hoạt cộng đồng và câu lạc bộ được phát huy vai trò kết nối qua mô hình “Thiết chế văn hóa – thể thao thân thiện – kết nối văn hóa cộng đồng”. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, hội thi, liên hoan, ngày hội được duy trì, góp phần tạo không gian sinh hoạt lành mạnh và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng.
Từ gia đình đến khu dân cư, mô hình “Gia đình văn hóa – Dòng họ văn minh – Khu dân cư nghĩa tình” nhấn mạnh vai trò của gia đình, dòng họ và cộng đồng trong giữ gìn nếp sống, các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng gia đình hạnh phúc, khu dân cư đoàn kết, nghĩa tình. Những nội dung phù hợp của Quy tắc ứng xử được khuyến khích lồng ghép vào hương ước, quy ước theo quy định của pháp luật và điều kiện thực tế.
Tại các di tích, lễ hội, yêu cầu ứng xử văn minh được đặt trong mối quan hệ với bảo đảm an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và phát huy giá trị di sản. Mô hình “Di tích, lễ hội văn minh – an toàn – hiện đại” chú trọng tuyên truyền, hướng dẫn người dân, du khách; kiểm tra trước, trong và sau lễ hội; bố trí lực lượng hỗ trợ, tiếp nhận phản ánh, kịp thời xử lý các hành vi vi phạm.
Trong khi đó, “Thư viện mở – không gian đọc thanh lịch” mở rộng việc xây dựng nếp sống văn hóa từ cách đọc, cách học và cách sử dụng không gian chung. Ngày hội đọc sách, giới thiệu sách, câu lạc bộ đọc sách, thư viện mở, tủ sách cộng đồng cùng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong phục vụ bạn đọc được khuyến khích triển khai, góp phần phát triển văn hóa đọc và tinh thần học tập suốt đời.
Lấy chuyển biến thực tế làm thước đo
Nếu các mô hình trên gắn với những không gian quen thuộc thì “Người Hà Nội ứng xử đẹp trên không gian mạng” mở rộng Quy tắc ứng xử tới một môi trường ngày càng gắn bó với đời sống. Trọng tâm là nâng cao trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội, lan tỏa thông tin tích cực, góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn. Các cuộc thi, chiến dịch truyền thông, chuyên mục, fanpage và hoạt động biểu dương những điển hình tích cực được triển khai phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Tại các chợ, văn hóa ứng xử được cụ thể hóa thành văn minh trong kinh doanh qua mô hình “Chợ văn minh – tiểu thương thân thiện”. Việc niêm yết giá, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, quyền lợi người tiêu dùng được đặt cùng yêu cầu về thái độ, trách nhiệm trong hoạt động thương mại. Tuyên truyền, ký cam kết, xây dựng quầy hàng văn minh, kiểm tra và biểu dương các hộ kinh doanh thực hiện tốt là những nội dung được xác định.
Ở tầm rộng hơn, “Công dân xanh – hội nhập – thanh lịch, văn minh” kết nối xây dựng người Hà Nội với yêu cầu về lối sống xanh, trách nhiệm với môi trường và năng lực hội nhập. Sử dụng tiết kiệm tài nguyên, tiêu dùng bền vững, học tập suốt đời, phát triển kỹ năng hội nhập và phát huy các giá trị văn hóa của người Hà Nội được lồng ghép trong các phong trào, diễn đàn, hoạt động cộng đồng và sáng kiến xanh tại cơ quan, trường học, khu dân cư.
Điểm xuyên suốt của các mô hình là lấy chuyển biến thực tế làm thước đo, không chạy theo số lượng hoạt động. Theo Hướng dẫn, từng mô hình được đánh giá theo Bộ tiêu chí tương ứng, với thang điểm tối đa 100 điểm. Mô hình đạt từ 80 điểm trở lên sau khi trừ điểm và đáp ứng đầy đủ các điều kiện bắt buộc được xếp loại đạt yêu cầu; những mô hình tiêu biểu, hiệu quả, có sức lan tỏa và khả năng nhân rộng được lựa chọn để biểu dương, khen thưởng.
Việc đánh giá không chỉ căn cứ hồ sơ, báo cáo mà còn xem xét sự thay đổi về nhận thức, hành vi, cảnh quan, môi trường văn hóa, chất lượng phục vụ Nhân dân, hiệu quả duy trì và mức độ tham gia của cộng đồng. Ý kiến của người dân, tổ chức, cá nhân có thể được ghi nhận trực tiếp hoặc trực tuyến thông qua phiếu khảo sát, mã QR, ứng dụng số và các hình thức phù hợp.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra, giám sát, tổng hợp kết quả; đồng thời tham mưu biểu dương, khen thưởng và nhân rộng những mô hình, cách làm sáng tạo, hiệu quả. Các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội phối hợp triển khai, vận động và phát huy vai trò của cộng đồng.
Từ một tuyến phố sạch đẹp, một công sở kỷ cương, một trường học thân thiện đến cách ứng xử tại di tích, lễ hội, chợ hay trên không gian mạng, Quy tắc ứng xử đang được cụ thể hóa thành những hành động thiết thực. Khi những chuẩn mực ấy trở thành thói quen trong đời sống, đó cũng là nền tảng để bồi đắp hình ảnh người Hà Nội thanh lịch, văn minh, hiện đại, hội nhập.
Hồng Diên