Chiều 26/9, tại Đại học Phenikaa, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức khai mạc Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ XIX năm 2026 (IOAA 2026).
IOAA 2026 diễn ra từ ngày 25/9 đến 5/10 tại Hà Nội, là sự kiện giáo dục và khoa học quốc tế dành cho học sinh trung học phổ thông có sự tham gia của 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia và vùng lãnh thổ với gần 500 thành viên, trong đó có khoảng 320 thí sinh. Kỳ thi nhằm phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ trong lĩnh vực thiên văn học, vật lý thiên văn, đồng thời tạo cơ hội giao lưu học thuật, trao đổi khoa học và mở rộng hợp tác quốc tế.
Dự lễ khai mạc có Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Minh Sơn; Giáo sư Aniket Sule, Chủ tịch IOAA; lãnh đạo các đơn vị liên quan.
Về phía thành phố Hà Nội có Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng; Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Trần Thế Cương; Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà; đại diện các sở, ban, ngành thành phố.
Hà Nội – điểm kết nối khoa học và tài năng trẻ
Phát biểu tại lễ khai mạc, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chào mừng các đoàn đại biểu, các nhà khoa học, giáo viên, trưởng đoàn và học sinh đến với Hà Nội. Đồng thời cho biết, Thủ đô là một trong những trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học của cả nước, quy tụ hệ thống các trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong chiến lược phát triển, Hà Nội đang đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở vị trí ngày càng quan trọng, đồng thời mở rộng hợp tác với các trung tâm tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong khu vực và trên thế giới. Thành phố là thành viên Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO và Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO, hướng tới tiếp nhận những tri thức, giá trị sáng tạo của thế giới và đóng góp tích cực hơn vào các mạng lưới quốc tế về giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo.
Hà Nội hướng tới trở thành trung tâm có sức cạnh tranh về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời là điểm kết nối quan trọng giữa các nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở nghiên cứu và tài năng trẻ của Việt Nam với khu vực và thế giới.
Theo Chủ tịch UBND Thành phố, việc đăng cai IOAA 2026 có ý nghĩa đối với Hà Nội khi một kỳ thi khoa học quốc tế quy tụ những học sinh tài năng cùng các nhà khoa học, nhà giáo dục đến từ nhiều quốc gia tạo cơ hội tiếp cận những ý tưởng mới, thúc đẩy trao đổi học thuật và khơi dậy niềm say mê khoa học trong thế hệ trẻ.
Những người trẻ cùng chung niềm đam mê khám phá vũ trụ và khoa học đã trải qua quá trình học tập, rèn luyện và tuyển chọn nghiêm túc để có mặt tại Hà Nội. Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng mong muốn các thí sinh tự tin, trung thực, quyết tâm, thể hiện tốt kiến thức, tư duy và năng lực của mình trong kỳ thi.
Với vai trò thành phố đăng cai, Hà Nội đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban IOAA quốc tế, Đại học Phenikaa và các cơ quan liên quan chuẩn bị các điều kiện phục vụ kỳ thi, bảo đảm các hoạt động diễn ra an toàn, nghiêm túc, công bằng, chuyên nghiệp và đúng quy định. Chủ tịch UBND thành phố cảm ơn Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban IOAA quốc tế, Đại học Phenikaa cùng các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã phối hợp, hỗ trợ tổ chức kỳ thi; đồng thời khẳng định Hà Nội trân trọng cơ hội được đón những tài năng trẻ trên hành trình khám phá tri thức.
Trong bài phát biểu tại lễ khai mạc, Chủ tịch IOAA Aniket Sule ghi nhận và đánh giá cao sự chuẩn bị của Hà Nội và các đơn vị đăng cai. Chủ tịch IOAA cảm ơn Hà Nội, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Đại học Phenikaa cùng các đơn vị, lực lượng tham gia tổ chức, đặc biệt là những hỗ trợ về thị thực, an ninh, hoạt động tham quan và hậu cần.
Chủ tịch IOAA đánh giá cao sự chuẩn bị của Đại học Phenikaa. Một năm trước, khi địa điểm tổ chức được lựa chọn, cung thiên văn của trường chưa hoàn thành; đến tháng 6/2026, công trình đã được hoàn thiện và đưa vào hoạt động. Tiểu ban Học thuật cũng hoàn thành các quy trình cần thiết để xây dựng đề thi IOAA.
Đối với Chủ tịch IOAA Aniket Sule, một trong những giá trị đáng nhớ của kỳ thi là cơ hội để học sinh đến từ nhiều châu lục gặp gỡ, trao đổi ý tưởng và tìm hiểu văn hóa của nhau. Sau nhiều năm, các em có thể không còn nhớ cụ thể từng bài thi, nhưng những tình bạn được hình thành tại IOAA sẽ là giá trị được ghi nhớ lâu dài.
Những kết nối quốc tế hình thành từ IOAA cũng được kỳ vọng trở thành nền tảng cho một tương lai hòa bình hơn. Chủ tịch IOAA Aniket Sule chúc các đoàn có những ngày đáng nhớ tại Hà Nội và kỳ thi thành công.
Kết nối tri thức, tăng cường hợp tác khoa học quốc tế
Từ câu chuyện của những tài năng trẻ đang hội tụ tại Hà Nội, trong bài phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh ý nghĩa rộng hơn của IOAA trong hợp tác khoa học quốc tế.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam đăng cai IOAA, tiếp nối việc tổ chức thành công các kỳ Olympic quốc tế gồm Olympic Toán học quốc tế năm 2007, Olympic Vật lý quốc tế năm 2008 và Olympic Hóa học quốc tế năm 2014. Theo Phó Thủ tướng, sự hiện diện của 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia và vùng lãnh thổ, gần 500 thành viên, trong đó khoảng 320 học sinh dự thi, với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, thể hiện sức sống của hợp tác khoa học quốc tế và sự tin tưởng ngày càng tăng đối với Việt Nam.
Theo Phó Thủ tướng, từ rất lâu con người đã hướng mắt lên bầu trời để tìm kiếm câu trả lời về thế giới, vũ trụ và chính mình. Thiên văn học đưa con người đi rất xa trong hành trình khám phá, nhưng đồng thời nhắc nhở rằng dù khác nhau về quốc gia, văn hóa hay ngôn ngữ, tất cả đều cùng sống trên một hành tinh và cùng nhìn lên một bầu trời.
Trong một thế giới nhiều biến động, khoa học trở thành ngôn ngữ chung giúp con người đến gần nhau hơn thông qua tri thức, sự thật và hợp tác. Vì thế, IOAA không chỉ là một cuộc thi mà còn là diễn đàn khoa học của thế hệ trẻ, nơi học sinh chia sẻ kiến thức, nuôi dưỡng tài năng và hình thành những trải nghiệm mới.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng nhắc tới thông điệp của Việt Nam tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian ở Paris ngày 10/9/2026, trong đó Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu quan điểm bảo vệ không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình, lấy con người và phát triển bền vững trên Trái đất làm trung tâm, bảo đảm sự bình đẳng giữa các quốc gia trong tham gia và hưởng lợi từ nghiên cứu, công nghệ.
Theo Phó Thủ tướng, kỳ thi hôm nay góp phần vun đắp nền móng cho tầm nhìn đó. Những chương trình nghiên cứu, hợp tác về không gian bắt đầu từ những người trẻ đặt câu hỏi về bầu trời. Đầu tư cho tài năng trẻ hôm nay cũng là đầu tư cho tương lai chung của nhân loại.
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn xác định giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là những ưu tiên hàng đầu, là lựa chọn chiến lược trong phát triển đất nước. Việc đăng cai IOAA 2026 là một bước đi cụ thể, tạo thêm cơ hội để học sinh Việt Nam kết nối, hội nhập với cộng đồng giáo dục và khoa học quốc tế.
Việt Nam cũng đang từng bước phát triển khoa học vũ trụ với các vệ tinh quan sát Trái đất và các đài quan sát thiên văn tại Hòa Lạc và Khánh Hòa. Đây là những nơi đội tuyển Việt Nam được tập huấn cho phần thi quan sát của IOAA.
Sau 10 năm tham dự IOAA, học sinh Việt Nam đã có những bước tiến đáng chú ý. Năm 2018, Việt Nam lần đầu giành Huy chương Vàng; năm 2019 đạt điểm số cao nhất; trong các năm 2024 và 2025, toàn bộ thí sinh Việt Nam đều giành huy chương, trong đó năm 2025 có một Huy chương Vàng.
Phó Thủ tướng mong muốn các thí sinh bước vào kỳ thi với sự tự tin, trung thực, bản lĩnh và nỗ lực hết mình, đồng thời trân trọng những trải nghiệm tại Hà Nội, bởi giá trị của IOAA không chỉ nằm ở kết quả thi mà còn ở những câu hỏi, ý tưởng và tình bạn được hình thành trong hành trình này.
Những kết nối ấy có thể tiếp tục trong tương lai, khi các thí sinh hôm nay gặp lại nhau tại các phòng thí nghiệm, đài quan sát hoặc những dự án khoa học quốc tế, không còn là những người cạnh tranh mà trở thành những đồng nghiệp cùng khám phá những chân trời mới và góp phần giải quyết các vấn đề chung của nhân loại.
Việt Nam coi trọng và mong muốn mở rộng hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sẵn sàng hợp tác trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó có lĩnh vực thiên văn học và khoa học vũ trụ.
Theo Ban tổ chức, Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ XIX năm 2026 quy tụ 490 đại biểu quốc tế, gồm 5 thành viên Hội đồng quốc tế IOAA và 485 đại biểu, trong đó có 320 thí sinh, 124 trưởng đoàn, 37 quan sát viên và 4 khách mời. Quy mô và thành phần tham dự cho thấy đây không chỉ là một kỳ thi dành cho học sinh mà còn là dịp để các nhà khoa học, giáo viên, chuyên gia và thế hệ trẻ từ nhiều quốc gia gặp gỡ, trao đổi học thuật, mở rộng các kết nối và hợp tác trong lĩnh vực thiên văn học, vật lý thiên văn.
PL